معمار آرزوها ; زمان معمار است

تعریف مبهم

اولین مشکل که ضرورتاً با آن مواجه هستیم ، عبارت از این است که ، پست مدرنیسم وساختارشکنی ، یک سلسله دیدگاهها و نظرات فلسفی را بیان می نماید. آنچه در دست داریم ، تحرک فکری گسترده ای است که از درون متفاوت بنظر می رسد ولی در برون به عنوان توسعه فلسفی جدید،عمومیت پیدا می کند. در حقیقت ، ساختارشکنی که بنظر می رسد شکل نهایی پست مدرنیسم باشد،آشکارا نظریه تفکر مبهم تلقی می گردد. بنابراین تلاش و کوشش من برای توضیح این اصطلاحات ، الزاماًمتناقض خواهد بود. آنچنان که آنها تعریف می کنند، تئوری پست مدرن و ضد تئوری ساختارشکنی ، یابه عنوان تفکر و اندیشه انسانی و یا تجربه ای که در خارج ، در حوزه مشکلات و مسائل معرفت شناسی اِعمال می شوند، مورد ملاحظه قرار می گیرند. شکلی قدرتمند از عقلانیت که فراگیر می باشد و نیز این تفکر را تقویت می کند، ممکن است به عنوان بُعد علمی رئالیسم ماوراء فلسفی و پوزیتیویسم منطقی ارائه گردد.

ساختارشکنی مدرنیته

اگر بخواهیم معنی و مفهوم پست مدرنیسم را بدانیم ، لازم است ابتدا مدرنیته را که ادعا دارد،جانشین و وارث خواهد بود، تعریف نماییم .

مدرنیته ، با دیدگاه جهانی روشنفکری ، یکسان تصور می گردد. این رویکرد موفق و قدرتمند درحوزه طبیعت و فرهنگ رخ داده است تا بر اجتماع ، اقتصاد، اخلاق ، ساختارهای معرفتی و دنیای مدرن ما مسلط شود. استدلال بشری ، همان گونه که در تفکر قیاسی ریاضی و فیزیک نمونه سازی و مدل سازی شده ، آمده است تا جایگزین تفکر، خرافه پرستی مذهبی و سایر شکل های غیرعقلانیت گردد.

دلیل و برهان ، علم ، تکنولوژی و مدیریت بوروکراتیک ، از طریق کنترل عقلانی طبیعت و جامعه ،دانش ما ـ سلامتی و کامیابی ـ و خوشبختی ما را بهبود و اصلاح خواهد نمود.

نوگرا و تجدّدطلب با حمله به مذهب ، مطالعه و بررسی پارادیگماتیک را برای جستجو و پیگیری افکار و اندیشه پست مدرن میسر می سازد.

«کارل مارکس » در بحث های قوانین اقتصادی بنیادی جامعه و در نتیجه مؤسسات اجتماعی وفلسفه های بنا شده بر پایه و اساس ماتریالیست ها، موضوع زیربنا و روبنا را مطرح نموده است . مذهب به عنوان بخشی از روبنا، مطلقاً آینه ایدئولوژیکی ساخت اقتصادی جامعه ، معرفی گردیده است .

«زیگموند فروید» همچنین در توضیح و تشریح ساختارهای بنیادی روانشناسانة بشری که محدودیت ها و امکانات زندگی انسان از آن منتج می گردد، بحث زیربنا و روبنا را به کار برده است .مذهب در دیدگاه فروید، در اصطلاح او حقیقت ندارد، ولی انعکاس فریبنده برخی از واقعیت روحی وروانی است . هم فروید و هم مارکس ، به علاوه تعداد بسیاری از جانشینان آنها، درباره اینکه واقعیت فردو جامعه ، برای شخص یا گروه به ندرت بدیهی و واضح می باشد، بحث هایی را مطرح نموده اند. مفاهیم و معانی پنهان یا ساختارهایی وجود دارند که بایستی از طریق شکل های جدید از تجزیه و تحلیل علمی اجتماعی ، آشکار گردند.

«کلود لوی استراس »، رویکرد روبنا و زیربنا را در مطالعات و بررسی های انسان شناختی مورداستفاده قرار داده است . بدین ترتیب ، ریشه های انسان شناختی به عنوان مجموعه مقررات و قوانین ، به این استعاره پنهان از زیر ساخت های علّی و سببی ، وام دار می باشد، حتی فرضیه تکامل «چارلزداروین » به عنوان الگوی زیربنا و روبنا می تواند ارائه و مطرح گردد، زیرا همه شکل های بالاتر زندگی ،الزاماً، بر روی شکل های پایینی نهاده شده و همه آنها توسط قوانین پنهان که بدیهی و آشکار نمی باشند،ساخته شده و به وجود آمده اند. خودفهمی شخص و یا گروه به عنوان دانش معتبر، مورد ملاحظه قرارنمی گیرد، زیرا این دانش با اغواگری روحی و روانی ، وهم و خیال رؤیایی و تعصب ایدئولوژیکی ،تحریف می گردد. از آنجاکه علم می تواند، مسائل و موارد نامرئی را در طبیعت به اثبات برساند، مثل اینکه زمین به دور خورشید حرکت می کند، لذا علوم اجتماعی جدید نظیر، اقتصاد، روان شناسی ،انسان شناسی و جامعه شناسی ، از سرشت و ذات حقیقی باورهای فردی و ساختارهای اجتماعی که ازپایه های بنیادی ، استنتاج می شوند، پرده برداری می نماید.

بنیان گذاران ساختارگرای اقتصاد انتقادی ، روان شناسی ، جامعه شناسی و انسان شناسی ، همه ضدمذهب بودند. بیشتر نوگراها، مخالف مذهب می باشند، زیرا مذهب شکل بی خردی ثابت وغیرعقلانیت خطرناکی را معرفی و ارائه می نماید.

آنها جهانی را تصویر و مجسم می سازند که از موهومات و خرافات مذهبی ، رها شده است . این تصور، فرهنگ علم جدید و جهان مادی را به طور عمیق ، تحت نفوذ و تأثیر قرار داده است . در حقیقت ،پروژه اسطوره زدایی نوگراها، همان طور که در تفسیر بنیادگرایان پروتستان و در بیانیه تاریخی انتقادی جستجوی کتاب مقدس معتبر، صراحتاً روشن می باشد، توسط متفکران مذهبی ، پذیرفته شده است . درحالی که نوگرایی ، در بیانیه مذهبی و علمی خود، انتقاد معتبر خردمندانه و جدی را باز گذاشته ،نابخردانه خواهد بود، اگر حوزه وسیع انتقاد به موفقیت های واقعی و کمالات نوگرایی را مورد ملاحظه قرار ندهد.

بدون فهم و توجه و درک ادعاهای فراتئوری مدرنیته ، نوگرایی نوین ، امکان پذیر نخواهد بود.همچنان که خواهیم دید، حداقل در طول تاریخ و در راستای توسعه اندیشه و تفکر انسانی ، مفاهیم بی آلایش وجود نداشته است .

از ساختارگرایی تا ساختارگرایی نوین : ساختارشکنی بنیاد و ریشه

تفکر و اندیشه ای که با مارکس ، داروین ، فروید و لوی استراس شروع شده و به عنوان مکاتب رفتاری اصلی و فرعی که از مبانی خود دفاع و طبقه بندی هایی که سایر نتایج را در پی داشت را به وجود آورده بود، در تاریخ روشنفکری قرن بیستم ادامه پیدا کرد. روش ساختارشکنی چهارچوب تئوری دیگران ،عبارت است از اینکه ، ساختار طبقه بندی تجزیه و تحلیل را با برخی مبانی جدید، جایگزین نماییم .

پس از چندین دهه چرخش در دایره ، سرانجام ، فلاسفه و دانشمندان علوم اجتماعی ، مبارزه جدی رابرای مبانی روبنای استعاره دانش و آگاهی ، آغاز نموده اند. درحال حاضر، در تئوری مارکسیسم ،واضح است که عناصر روبنا باید سبب تأثیراتی روی مبانی اقتصادی جامعه شوند. به علاوه نقدمارکسیستی ایدئولوژی خائنانه و ادعایش مبنی بر علم حقیقی تاریخ ، به عنوان ایدئولوژی نیازمند انتقاد،به آسانی می تواند ارائه گردد. برای ابطال نظریة علمی اجتماعی ، فرد با نشان دادن اینکه ساختارپیش فرض شده ، واقعاً محصول و نتیجه برخی از پدیده های دیگر است ، ساختارشکنی می نماید. بدین ترتیب ، بررسی مشهور ماکس وبر «اخلاق پروتستان و روح کاپیتالیسم » طبقه بندی ماتریالسیت مارکسیست را نقض نموده و استدلال می کند که ایدئولوژی پروتستانتیسم ساختار اقتصادی جامعه راتغییر داده و اگرچه ، نتیجه و اثر آن غیرتعمدی بوده است . وارونه سازی وبر درخصوص مبانی و روبنای مارکس ، می تواند در حوزه نقد ایدئولوژیکی وبر مجدداً نقض و ابطال گردد. این تسلسل فلسفی ،موجب مشکل بزرگی در علوم اجتماعی ، تئوری زبان شناختی و هرمنوتیک در تاریخ اخیر گردیده است .

ساختارگرایی نوین ، که واقعاً با پست مدرنیسم مترادف و هم معنی است ، ادعا و امکان تجزیه وتحلیل هم جهت و ساده را آغاز نموده و در همان حال ، بحث اینکه واقعیت در برخی از معانی قابل توجه از مشاهده مستقیم و احساس مشترک پنهان می باشد را نیز ادامه داده است .

ساختارگرایی نوین ، تمامی طبقه بندی بنیادی را به عنوان آثار و فرآورده های علّی سایر عناصر، به وسیله آزمایش مجدد آنها، کنار می زند. هیچ قیاس قابل دسترس و موضوع ارشمیدسی قابل اتکاء،که دلیل و برهان بشری بر آن بنا نهاده شده باشد، وجود ندارد.

آنچه در این قاعده کانتی جدید معقول می باشد، عبارت است از اینکه قدری تصویر درون فرضی به سوی پدیده طبیعی است . هیچ تجربه مستقیم واقعیت بدون تأمل و تفسیر وجود ندارد؛ و همه تأویل ها و تفاسیر در برخی دریافت ها و ادراکات ، به وسیله تعصبات و غرض های فرهنگی و شخصی تحریف و تباه و یا توسط تفسیرگران قبل از بررسی و مطالعه ، حکم صادر گردیده است .

کتابخانه تبیان.نت